Panorama Bezuidenhout

Het Panorama  1881-1887

Bezuidenhoutseweg Schetsontwerp Panoramagebouw 1881 HGA

Panoramakoorts

In 1880, lang na de succesperiode, sloeg de panoramakoorts over naar Den Haag. Maar liefst drie ondernemingen wilden een panorama bouwen. De eerste investeerder kreeg echter geen vergunning. Het Belgische Société Anonyme du Grande Panorama Maritime de la Haye lukte dat wel. Het Maritime panorama werd later bekend als het Panorama Mesdag aan de Zeestraat.

Bezuidenhoutseweg Panorama Wandelkaart van ’s Gravenhage, met afzonderlijke inzetkaartje van het Haagse Bos 1887 HGA
Bezuidenhoutseweg Panorama Arnhemsche courant 18 juni 1880

Het derde investeringsbedrijf liet het oog vallen op een Haagse buitenwijk, het chique Bezuidenhout. Op 22 juli 1880 werden de statuten goedgekeurd. De duur van het vennootschap was dertig jaar en het maatschappelijk kapitaal werd gesteld op 300.000 gulden (nu 3,5 miljoen Euro).

Bezuidenhoutseweg Panorama 19 juli 1880 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama 20 juli 1880 De Locomotief
Kaart met het Panorama Bezuidenhout 1884. met de villa Boschlust welke in 1890 werd afgebroken en de Engelse kerk.

De bewoners in de omgeving verzetten zich echter tegen de bouw van een kermis in de wijk.  Toen ze echter het ontwerp van de architect Herman Wesstra zagen, draaiden de bewoners om als een blad aan een boom. Het gebouw werd ‘een mengsel van Fransche renaissance, oud-Hollandschen trapgeveltjesbouwtrant en Oostersche minaret-architectuur’

Bezuidenhoutseweg Schetsontwerp Panoramagebouw HGA
Bezuidenhoutseweg Schetsontwerp Panoramagebouw Bouwkundig Weekblad 1881
Bezuidenhoutseweg 1880 Schetsontwerp Panoramagebouw.    In de 41 meter brede bekapping werd 76.937 kilo ijzer verwerkt. Dit ijzer werd geleverd door de Haagse ijzergieterij De Prins van Oranje.
Bezuidenhoutseweg Panorama 21 aug 1880 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama 1 sept 1880 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama 1 sept 1880 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama 14 okt 1880 Dagblad van Zuidholland

Deze Wesstra ontwierp later onder andere het Seinpost op Scheveningen, de Moorse zaal van de Haagse Dierentuin , een kerkgebouw aan de Lange Beestenmarkt en de Passage. Het gebouw stond achter het huidige pand aan de Bezuidenhoutseweg 30.

Met een mooi gebouw lok je echter geen betalende klanten. De Haagse schilders Herman ten Kate en Charles Rochussen kregen daarom de opdracht voor een nieuw schilderij. Zij hadden het echter te druk en waren te oud voor zo’n groot project. Daarop toog een delegatie naar Frankrijk. De schilder Félix Philippoteaux was bezig met een schilderij voor een panoramagebouw in Londen en Edouard Detaille had een doek voor Petersburg onder handen. Ook daar vingen de eigenaren dus bot.

De reis van de Nederlanders in Frankrijk was echter niet helemaal tevergeefs. Ze kregen wel een tip over het werk van de in 1870 overleden Kolonel Langlois. Den veldslag bij de Pyramiden werd aangekocht, gerestaureerd door de schilder Mercier van de Ecole nationale des Beaux arts en in het fonkelnieuwe Panorama Bezuidenhout tentoongesteld.

Bezuidenhoutseweg Panorama De locomotief 24 jan 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Arnhemsche courant 1 april 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Arnhemsche courant 20 april 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Algemeen Handelsblad 6 mei 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama postbus 15 juli 1881 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama Delftsche courant 24 juli1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Het nieuws van den dag 30 juli 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Delftsche courant 31-07-1881

Gelijktijdig

De twee Haagse panorama’s openden vrijwel gelijktijdig. Op 1 augustus 1881 het Panorama Maritime en een dag eerder op 31 juli het Panorama Bezuidenhout. De entreekosten waren zowel bij Mesdag als in het Bezuidenhout hetzelfde, 99 cent (nu 12 euro). De bezoekers aan de Zeestraat werden echter in een eenvoudig gebouw verwelkomd, terwijl het panorama in het Bezuidenhout een imposante grandeur ademde.

De toeschouwers stonden, net zoals nu bij Panorama Mesdag, op een podium in het midden van de zaal. Op het schilderij was de veldslag te zien die Napoleon tachtig jaar eerder tegen de Mamelukken voerde. Op de voorgrond stonden echte legertenten, poppen van soldaten en kanonnen.

Bezuidenhoutseweg Panorama Algemeen Handelsblad 1 aug 1881

De beruchte Haagse criticus Flanor ( Carel Vosmaer), noemde het ‘eene aardigheid, eene curiositeit, niets meer’ Een andere criticus: ‘dit gaat niet hooger dan een kermisvertoning’.

Het werk van Mesdag werd echter wel bewonderd. De courant het Vaderland in 1881: ‘Daar is-lucht, ruimte, kleur en tonenwerking, er is illusie der werkelijkheid en er is kunstschoon te over’

Vincent van Gogh woonde op de Schenkstraat, slechts een paar straten van het Panorama Bezuidenhout vandaan. Vincent liet zich lovend uit over het Panorama van Mesdag, dus wellicht heeft hij ook het Panorama Bezuidenhout bezocht.

Bezuidenhoutseweg Panorama De Tijd 2 aug 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Het nieuws van den dag 2 aug 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Provinciale Drentsche en Asser courant 2 aug 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama Provinciale Noordbrabantsche 4 aug 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama 6 sept 1881 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama Rotterdamsch nieuwsblad 15 okt 1881
Bezuidenhoutseweg Panorama 1 feb 1882 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama Rotterdamsch nieuwsblad 29 mrt 1882
Bezuidenhoutseweg Panorama Het nieuws van den dag 20 mei 1882

Het begin van het einde

Na een paar weken namen de bezoekersaantallen in snel tempo af en in september werd de toegangsprijs voor militairen en kinderen gehalveerd. Tegelijkertijd werd de Tramway naar de Laan van Nieuw Oost-Einde aangelegd. Dit had echter slechts een beperkte invloed op de bezoekersaantallen.

De winst in 1882 was zeer teleurstellend, 2250 gulden op een investering van 300.000 gulden.

In maart 1883 ging de prijs naar beneden naar 49 cent op maandag, woensdag en zondagen.  Het gebouw was open van 9 uur ’s ochtends   tot zonsondergang.

Drie maanden later, in juni 1883, werd een buitengewone algemene vergadering gehouden. Hierin werd de toekomst van het bedrijf besproken. Voorlopig werd het panorama voortgezet en op 2 januari 1884 ging het diorama dicht vanwege een nieuw doek.

Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 25 mei 1883
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 28 mrt 1884
Bezuidenhoutseweg Panorama Algemeen Handelsblad 28 juni 1885

Gedeeltelijke afbraak

De financiële situatie verslechterde echter steeds meer en in 1885 werd in Hotel Keizershof voorgesteld om het terrein gedeeltelijk te bebouwen. Het alternatief was de ontbinding van het panoramabedrijf. De aandeelhouders kozen daarop eieren voor hun geld. Het voorgebouw werd afgebroken, waarna twee herenhuizen werden neergezet, wederom ontworpen door Herman Wesstra. De gang tussen de twee woningen leidde naar het panorama.

Bezuidenhoutseweg Panorama Rotterdamsch nieuwsblad 27 okt 1885
Bezuidenhoutseweg 30-32, ontworpen door H. Wesstra jr., bouwjaar 1886, gesloopt in 1913 om de nieuwbouw van het ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel mogelijk te maken ca 1890 HGA
Bezuidenhoutseweg Panorama 2 nov 1885 Dagblad van Zuidholland
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 11 mrt 1886
Bezuidenhoutseweg Panorama Het vaderland 15 mrt 1886
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 29 sept 1886
Bezuidenhoutseweg Panorama 10 jan 1887 Het Vaderland
Bezuidenhoutseweg Panorama De Maasbode 12 jan 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Rotterdamsch nieuwsblad 13 jan 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 9 feb 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 9 feb 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 2 mrt 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama De locomotief 29 mrt 1887

De aandeelhouders ontvingen van iedere 1000 gestorte guldens er 120 terug.  De Gemeente Den Haag speelde nog even met het idee om het Etnographisch Museum in het panorama gebouw te vestigen. Dit plannetje ging echter niet door en het pand werd vanaf november 1887  afgebroken.

Bezuidenhoutseweg Panorama Dagblad van Zuidholland 17 aug 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Java-bode 9 nov 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Algemeen Handelsblad 19 nov 1887
Bezuidenhoutseweg Panorama Delftsche courant 8 juni 1888
Bezuidenhoutseweg Panorama 2 sept 1892 Deltsche Courant
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 22 dec 1891
Bezuidenhoutseweg Haagsche courant 19 mrt 1894
Bezuidenhoutseweg Panorama Haagsche courant 13 nov 1897

 

Heeft u extra informatie, foto’s, film of verhalen stuur dan als je blieft een email naar  geheugen@bezuidenhout.nl

error:

Deze inhoud is auteursrechtelijk beschermd

U kunt geen content kopiëren, downloaden of printen