Haagse Bos – Tent in het Bosch

van De Nieuwe of Litteraire Sociëteit

of nu bekend als Sociëteit de Witte

(1819-1943)

 

Bos Tent s Gravenhaagsche courant 25 aug 1819
Bos Tent Nederlandsche staatscourant 27 aug 1821
Bos Tent s Gravenhaagsche courant 6 okt 1823
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’ in het Haagse Bos bij maanlicht ca 1827 HGA
Bos Paviljoen Tent Dagblad van ’s Gravenhage 27 aug 1827
Bos Tent Nederlandsche staatscourant 26 juli 1828
Bos Paviljoen Tent Dagblad van ’s Gravenhage 24 aug 1829
Bos Tent Rotterdamsche courant 27 aug 1829
Bos Tent Algemeen Handelsblad 3 okt 1838
Bos Tent Dagblad van ’s Gravenhage 22 okt 1838
Bos Paviljoen Tent De avondbode algemeen nieuwsblad voor staatkunde 27 aug 1839
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’ in het Haagse Bos met muziektent en muzikanten en veel wandelend publiek ca 1844 HGA
Bos Tent Rotterdamsche courant 1 juni 1848
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’ in het Haagse Bos ca 1848 maker C C A Last HGA
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 11 juni 1851
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 23 mei 1852
Bos Tent De grondwet 16 juni 1853
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 2 feb 1854
Bos Tent Middelburgsche courant 9 okt 1856
Bos Paviljoen Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 4 juni 1857
Bos Tent Rotterdamsche courant 14 jan 1859
Bos Tent Nieuw Amsterdamsch handels- en effectenblad 18 feb 1859
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’ in het Haagse Bos, met muziektent en muzikanten en veel luisterend publiek ca 1859 Maker G J Bos HGA
Bos Tent Paviljoen Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 17 juni 1859
Bos De houten Sociëteitstent in het Haagse Bos, rechts de muziektent, op de voorgrond de vijver ca 1860 HGA
Bos In ’t Haagse Bosch bij De Witte-Societeitstent; de muziekkapel die vlakbij de Societeitstent staat ca 1860 Maker Weissenbruch HGA
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’ in het Haagse Bos met veel publiek. ca 1860 Maker H W Last HGA
Bos De sociëteitstent in de Haagse Bos na zware storm van 28 mei 1860 ca 1860 Maker H W Last HGA
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 9 aug 1861
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 11 mei 1862
Bos Tent De Tijd 19 juni 1862
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 29 juli 1862
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 28 mei 1864
Bos Tent Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad 7 juni 1864
Bos Tent Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad 10 juni 1864
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche courant 23 juni 1864
Bos Tent Middelburgsche courant 28 juni 1864
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 17 juli 1864
Bos De Sociëteitstent ‘De Witte’, met op de voorgrond een vijver in het Haagse Bos ca 1865 Maker C C A Last HGA
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 26 sept 1866
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 3 okt 1866
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 28 okt 1866
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte met links de muziektent ca 1867 Foto W F A Delboy HGA
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 5 juni 1867
Bos Tent Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad 10 juni 1867
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 31 juli 1867
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1867 Foto van Koningsveld HGA
Haagse Bos, Muziektent van Sociëteit De Witte ca 1867 Foto van Koningsveld HGA
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 2 mei 1868
Bos Tent Provinciale Overijsselsche en Zwolsche 29 mei 1868
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 16 juni 1868
Bos Tent Java-bode 24 juni 1868
Bos Tent Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 1 sept 1868
Bos Tent Delftsche courant 28 april 1875
Bos Tent De locomotief 28 okt 1878
Bos Tent Provinciale Drentsche en Asser courant 30 mei 1879
Bos Tent De locomotief Samarangsch handels- en advertentie-blad 7 aug 1879
Bos Tent Rotterdamsche courant 24 sept 1879
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1880 HGA
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1880 Foto C J de Gilde HGA
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1880 HGA
Haagse Bos, Muziektent van Sociëteit De Witte ca 1880 F HGA
Bos Tent De locomotief 6 jan 1881
Bos Tent De locomotief 9 jan 1882
Bos Tent Vlaardingsche courant 24 mei 1882
Bos Tent Arnhemsche courant 16 okt 1882
Bos Tent Delftsche courant 22 aug 1884
Bos Tent Haagsche courant 1 juni 1885
Bos Tent Bataviaasch handelsblad 7 nov 1885
Bos Tent Haagsche courant 18 feb 1886
Bos Tent Provinciale Drentsche en Asser courant 28 sept 1886
Bos Tent De locomotief 4 okt 1887
Bos Tent De locomotief 12 nov 1887
Bos Tent Algemeen Handelsblad 19 nov 1887
Bos Tent Haagsche courant 24 april 1888
Bos Tent Algemeen Handelsblad 10 mei 1888
Bos Tent Haagsche courant 24 mei 1888
Bos Tent Rotterdamsch nieuwsblad 13 juni 1888
Bos Tent Haagsche courant 19 juni 1888
Bos Tent Haagsche courant 23 juni 1888
Bos Tent De locomotief 27 juni 1888
Bos Tent Algemeen Handelsblad 16 aug 1888
Bos Tent Haagsche courant 24 april 1889
Bos Tent Haagsche courant 29 aug 1889
Bos Tent Haagsche courant 20 jan 1891
Bos Tent Soerabaijasch handelsblad 23 sept 1893
Bos Tent Haagsche courant 13 aug 1895
Bos Tent Haagsche courant 23 aug 1897
Bos Tent Haagsche courant 2 sept 1897
Bos Tent Haagsche courant 3 nov 1897
Bezuidenhoutseweg Haagsche courant 29 april 1898
Bezuidenhoutseweg brug tent Haagsche courant 30 juli 1898
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte jan 1898 Foto W F Leemans HGA
Bos Tent Delftsche courant 2 sept 1898
Bos Tent Haagsche courant 31 okt 1898
Bos Tent Haagsche courant 4 aug 1899
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1900 Foto E M Kiesel HGA
Bos Tent De Telegraaf 29 aug 1900
Bos Tent Bataviaasch nieuwsblad 27 juni 1901
Bos Tent Algemeen Handelsblad 2 okt 1902
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1902 HGA
Haagse Bos, Interieur Tent van Sociëteit De Witte ca 1902 Foto Henri de Louw HGA
Haagse Bos, Interieur van Sociëteit De Witte ca 1902 Foto Henri de Louw HGA
Bos Tent Provinciale Noordbrabantsche 8 juli 1904
Bos Tent De Tijd 6 sept 1904
Bos Tent Haagsche courant 10 nov 1904
Haagse Bos, schaatsen op de kleine vijver bij de Sociëteit 31 dec 1904 HGA
Bos Tent Arnhemsche courant 15 mei 1905
Bos Tent Arnhemsche courant 22 mei 1905
Bos Tent Het nieuws van den dag 29 mei 1905
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1908 HGA
Bos Tent Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant 6 jan 1908
Bos Tent Haagsche courant 31 juli 1908
Bos Tent Rotterdamsch nieuwsblad 4 aug 1908
Bos Versiering van de muziektent van de Tent in het Haagse Bos t.g.v. de 50e verjaardag van koningin Emma 3 aug 1908 HGA
Bos tent Haagsche courant 18 mei 1909
Bos tent Haagsche courant 5 jan 1910
Haagse Bos, Ingang van Sociëteit De Witte ca 1910 HGA
Bos Tent Haagsche courant 10 mei 1910
Haagse Bos, Turkse Poort bij Sociëteit De Witte 31 aug 1912 HGA
Bos Tent Rotterdamsch nieuwsblad 28 mei 1912
Haagse Bos, Muziektent van Sociëteit De Witte ca 1912 HGA
Bos Tent Bataviaasch nieuwsblad 3 april 1914
Bos Tent Haagsche courant 19 april 1917
Bos Tent Delftsche courant 23 mei 1917
Haagse Bos, Tent van Sociëteit De Witte ca 1918 Foto Henri de Louw HGA
Haagse Bos, Interieur van Sociëteit De Witte ca 1918 Foto Henri de Louw HGA
Haagse Bos, ingang van tent van Sociëteit De Witte Foto Henri de Louw ca 1918 Haags Gemeentearchief
Bos Tent Het Vaderland 26 juni 1920
Bos tent Het Vaderland 15 juli 1922
Bos Tent Het Vaderland 21 sept 1922
Bos Tent De Maasbode 14 sept 1925
Bos Tent Het Vaderland 15 feb 1926
Bos Tent Nieuwe Rotterdamsche Courant 31 mei 1926
Bos Tent De Maasbode 30 april 1927
Bos Tent Haagsche courant 1 juni 1927
Bos Tent Leeuwarder courant 11 feb 1928
Bos Tent Haagsche courant 1 sept 1928
Bos Tent Het Vaderland 6 sept 1928
Bos Tent De Telegraaf 29 juni 1930
Bos Tent Soerabaijasch handelsblad 24 sept 1932
Bos Tent Het Vaderland 22 feb 1933
Bos Tent Het Vaderland 17 aug 1933
Bos Tent Het Vaderland 23 dec 1936
Bos Tent Het Vaderland 8 mei 1937
Bos Tent Haagsche courant 20 juli 1937
Bos Tent Haagsche courant 1 april 1940
Bos Tent Algemeen Handelsblad 7 april 1940
Bos Tent De Telegraaf 7 april 1940

 

Bos Tent De residentiebode 3 april 1940
Bos Tent De courant Het nieuws van den dag 9 april 1940

Filmbeelden concert in muziektent   Propagandafilm NSB

Bos Tent Het Vaderland 18 aug 1941
Bos Tent De zwarte soldaat blad voor de WA 3 okt 1941
Bos Tent Het Vaderland 11 okt 1941
Bos tent Het Vaderland 6 jan 1942
Bos Tent Dordrechtsche courant 13 mei 1942
Haagse Bos wordt rondom het sociëteitsgebouw van De Witte gekapt wegens aanleg van de Vesting Clingendael. Foto Menno Huizinga HGA
Haagse Bos, kaalslag voor de Duitse verdedigingswerken. Rechts het ministerie van Economische Zaken, op de achtergrond rechts de tent’ van Sociëteit De Witte Ca 1943 Haags Gemeentearchief
Haagse Bos, Afbraak Tent van Sociëteit De Witte april 1943 HGA
Bos Tent Witte 150 jaar Algemeen Handelsblad 30 sept 1952

 

Universitair docent cultuurgeschiedenis Jan Hein Furnée publiceerde onlangs het werk Plaatsen van beschaafd vertier – Standsbesef en stedelijk cultuur in Den Haag, 1850-1890. Hierin beschrijft hij het leven van de gegoede kringen in het negentiende-eeuws Den Haag en gaat hij in op de strijd die vaak geleverd werd tussen de verschillende standen.

Furnée begint zijn boek in de inleiding met een treffend verhaal dat zich afspeelt in het Haagse Bos. Op woensdagavonden en zondagmiddagen werden daar in de zomer vroeger concerten gegeven. Deze zomerconcerten waren enorm populair. Honderden en soms zelfs duizenden stadsgenoten kwamen erop af. Arm en rijk genoot, maar niet iedereen was gelijk. Vooral de leden van de Nieuwe of Littéraire Sociëteit De Witte hadden het goed voor elkaar. Sinds 1819 hadden zij aan de oever van een kleine waterpartij in het bos een eigen gebouwtje. De leden van de sociëteit – vooral hoge staatsfunctionarissen, magistraten, ambtenaren en officieren – hadden zelf ook het initiatief genomen voor de zomerconcerten. En ze hadden het voor zichzelf loghischerwijs goed geregeld. Leden konden op stoeltjes rond de sociëteit genieten van de optredens. Toen men echter merkte dat het ‘gewone publiek’ ook massaal op de concerten afkwam, werden er in 1820 rond de buitensociëteit enkele palen geslagen en een koord gespannen om hen op ‘gepaste’ afstand te houden. Het woord afstand kan in dit geval heel letterlijk genomen worden. Over de honderden concertbezoekers die niet tot de sociëteit behoorden schrijft Furnée:

Voor hen bleef er weinig anders over dan zich aan de overkant te verzamelen of om het terrein van de sociëteit te blijven rondwandelen. Terwijl zij in drommen aan de vijverkant stonden te wandelen, zagen zij hoe de ‘fatsoenlijke’ standen zich op hun eigen ruime sociëteit-terrein comfortabel zittend op stoeltjes te goed deden aan koffie, thee en allerhande versnaperingen.

Iedereen kon dus genieten van de concerten maar de verschillende standen genoten op verschillende manieren. Zitten was voorbehouden aan de ‘fatsoenlijke standen’. Het ging hier echter niet per se om een scheiding tussen arm en rijk. Er waren ook veel gegoede burgers – waaronder fabrikanten, voorname handelaren en bijvoorbeeld winkeliers – die op de concerten afkwamen maar niet plaats konden nemen op de stoeltjes van sociëteit De Witte. Vanwege hun beroep waren zij namelijk uitgesloten van lidmaatschap.

De buitensociëteit van ‘De Witte’ in het Haagse Bos (1860) – Haags Gemeentearchief

Een aantal van deze gegoede burgers vond het begin jaren vijftig genoeg geweest. Zij wilden ook wat luxer genieten van de concerten en vroegen de autoriteiten wat stoeltjes te plaatsen langs de vijver. De verantwoordelijk wethouder kwam tegemoet aan dit verzoek en vanaf 1853 werden er enkele tientallen stoeltjes verhuurd. Mensen van buiten de sociëteit konden die huren voor tien cent per stuk. De stoeltjes werden direct gehuurd door verschillende gegoede burgers. Furnée:

Niet alleen om hier met hun vrouw en kinderen meer ontspannen te kunnen genieten van de concerten, maar ook om zich voortaan als beschaafde en, letterlijk, gezeten burgers van de massa te kunnen onderscheiden.

Het probleem leek hiermee opgelost maar niets was minder waar. Op aandringen van sociëteit De Witte gaf een conservatieve minister in 1855 opdracht de stoeltjes weer te verwijderen. Naar verluid omdat er vooral stadsgenoten gebruik van maakten die eventueel lid hadden kunnen worden van de sociëteit. Het zou gaan om mensen die zich te goed achten voor dat lidmaatschap. Het bestuur van de sociëteit was bang dat de stoeltjes buiten het sociëteits-terrein steeds populairder zouden worden en dat hierdoor uiteindelijk steeds meer edellieden en fatsoenlijke burgers zouden bedanken voor het lidmaatschap.

De gegoede burgers waren woedend over het weghalen van de stoeltjes en deden zelfs hun beklag bij de koning. Er barstte in de stad een felle discussie los en uiteindelijk besloot de minister om in 1855 en 1856 aan de west- en oostzijde van de vijver ruim twintig eikenhouten banken te plaatsen. Deze werden niet verhuurd, iedereen kon er gebruik van maken. Ook deze gratis banken maakte echter geen eind aan de kwestie. Veel gegoede burgers klaagden over vuile banken die hun dure kleren bevuilden en na enige tijd concludeerden velen van hen dat de gratis bankjes “de gegoede nijvere burgers eerder hadden geschaad dan bevoordeeld”. Tot hun afschuw hadden ze namelijk bemerkt dat ze de bankjes moesten delen met “mingegoede burgers en lagere standen”.

De kwestie sleepte nog enige tijd voort. In 1858 hakte de politiek uiteindelijk de knoop door. De gratis banken werden verplaatst en twee pachters kregen alsnog toestemming om enkele tientallen stoeltjes te verhuren aan mensen van buiten de sociëteit.

 

Heeft u extra informatie, foto’s, film of verhalen stuur dan als je blieft email naar  geheugen@bezuidenhout.nl

Een Bezuidenhout site

error: Deze inhoud is beschermd tegen kopiëren.