Verschillende kanten van het Bezuidenhout

door Coos Versteeg


Het Bezuidenhout is de laatste tijd in trek bij boekjesmakers. Bespraken we in deze krant een paar maanden terug al het fotoboek ‘Bezuidenhout 1907-2007, brandgrens 3 maart 1945’ van Roel Rozenburg, onlangs zagen weer twee nieuwe titels het daglicht. Van Ronald Onselen verscheen het derde deel van ‘Herinneringen van Bezuidenhouters – De jaren veertig tot en met negentig’ en van Xandra Haijer en Leo van der Kleij ‘Het Bezuidenhout 2000 – 2010. Resultaat van 600 jaar bouwgeschiedenis’.


De twee boeken zijn zo verschillend als het maar zijn kan. Het in eigen beheer uitgegeven werkje van Ronald van Onselen is een verzameling herinneringen van (vroegere) wijkbewoners, aangevuld met kiekjes uit de familie-albums. Zowel de kwaliteit van de tekst als de foto’s zijn dus sterk wisselend. Het is een vorm van geschiedschrijving gebaseerd op een soort spontane getuigenverklaring en zelfs wel van horen zeggen, zonder enige vorm van onderzoek en zo betrouwbaar en onbetrouwbaar als geheugens van mensen kunnen zijn. Tegelijk heeft het ook een zekere charme om te lezen over de kleine grote gebeurtenis in al die mensenlevens: kauwgum kopen bij kruidenier Van Alsem op de hoek van de Rooseboomstraat, het speelveld aan de Spaarwaterstraat, een eerste schooldag op de Thorbecke HBS (in de jaren vijftig nog omringd door vanwege het bombardement verwoeste huizen) en een nieuwe fiets aanschaffen bij Leo de Kok & Zn. in de Theresiastraat.


Opmerkelijk is dat de brievenschrijvers allemaal met zoveel liefde over hun wijk schrijven, terwijl het ooit zo fraaie Bezuidenhout na maart 1945 grotendeels – en voor vele jaren – in puin lag, vreselijke nieuwbouw terugkreeg op de plekken van de kaalslag, terwijl de ooit zo statige herenhuizen langs de Bezuidenhoutseweg en in de zijstraten halverwege de jaren zestig in handen van projectontwikkelaars verpauperden om plaats te maken voor lelijke kantoorbouw. Het moet toch vooral het optimisme van herrijzend Nederland en de warme buurtgeest zijn geweest, die maakt dat al die mensen met zoveel plezier aan hun tijd in deze middenstandswijk terugdenken.


Dat zie je ook wel terug in de foto’s: met de step in het Haagse Bos, een bevrijdingsoptocht van meisjesclub ‘De Bosviolen’ omstreeks 1957, koninginnedag 1958 met het gezin voor het terras van Cafe-restaurant Boschlust of kerstetalages bekijken op de verschillende kanten van het Bezuidenhout Laan van Nieuw Oost Indië.


Van heel andere orde is ‘Het Bezuidenhout 2000 – 2010. Resultaat van 600 jaar bouwgeschiedenis’. Dit is vooral een fotoboek en het is een professionele fotograaf geweest die zich heeft uitgeleefd op met name de bebouwde omgeving. Leo van der Kleij heeft het Bezuidenhout van nu vastgelegd met oog voor detail, met fraai lijnenspel en doordachte composities. Maar zijn Bezuidenhout is wel een heel kil Bezuidenhout. De mens lijkt bijna verbannen in deze wijk, dient slechts zo nu en dan als een rekwisiet in een enorm decor. De portretfoto’s in zwart-wit bij de drie tekstdelen in het boek zijn van een zodanig formaat, dat die de steriliteit van deze uitgave niet opheffen. En de miniatuurfoto’s die op het formaat van halve postzegels door de tekstkolommen dwarrelen zijn eerder een gekte van de vormgever dan dat ze iets toevoegen, De tekst is trouwens al even afstandelijk als het beeldmateriaal, vliegt in telegramstijl door de eeuwen en krijgt geen moment vlees en bloed.


Ongetwijfeld is hier wel research gedaan, zijn alle jaartallen en namen plus voorletters van talloze architecten dubbel gecheckt. Maar alleen de kleine intermezzo’s over wijkbewoners maken af en toe zichtbaar dat het Bezuidenhout geen stedenbouwkundige ontwikkeling is, maar een stadswijk met bewoners die hier al sinds 1860 lief en lied delen. ‘Herinneringen van Bezuidenhouters – De jaren veertig tot en met negentig’. Samengesteld door Ronald van Onselen. Prijs € 12,50. ISBN 97890 77032 664 ‘Het Bezuidenhout 2000 – 2010. Resultaat van 600 jaar bouwgeschiedenis’. Xandra Haijer en Leo van der Kleij. Uitgeverij De Nieuwe Haagsche. Prijs € 23,10. ISBN 97890 72766 175