Dynamische Malietoren: toren én toegangspoort

door Nono van der Veen

DEN HAAG – Den Haag is al jaren volop in ontwikkeling en daar zijn nu de resultaten van te zien. Langzaamaan verrijzen steeds meer markante gebouwen in de stad. In de serie ‘ArchitecTuren’ belicht architect Nono van der Veen een bijzonder gebouw in Haagse Hout. Haagse Hout springt er op architectuurgebied uit, want er is bijzonder veel te zien. Oud en nieuw staan er zij aan zij en veel nieuwe gebouwen bepalen er het straatbeeld. In deze editie richten we de blik op de Malietoren. 

De Malietoren is een markant gebouw, want het is zowel een toren als een poort. Het markeert de overgang van stedelijk gebied naar het groene gebied van het Haagse Bos en het Malieveld. Ook fungeert het als poort voor de automobilisten op de Utrechtsebaan.

De Utrechtsebaan is een deel van een gedeeltelijk onuitgevoerd plan, dat ontstond in de jaren vijftig. Dit plan voorzag de stad van omliggende snelwegen, waarvan ‘injectienaalden’ het verkeer de stad in zouden leiden. De aanleg van de Utrechtsebaan was al in volle gang, toen men in 1976 anders over het functioneren van de stad was gaan denken. Toen kon de bouw van de Utrechtsebaan niet meer worden afgeblazen. Middenjaren tachtig ontstonden er plannen om de nu ontstane barrière in de stad op te heffen, middels gebouwen die de weg overbruggen. En nu, met de Grotiusplaats, ook door openbare ruimte.

Gedrongen als toren is de Malietoren enigszins eigenaardig, omdat hij een beetje gedrongen is en een duidelijke beëindiging heeft. Het oorspronkelijke ontwerp van architectenbureau Benthem & Crouwel was hoger en naar boven ijler wordend, maai dit stuitte op verzet van omwonenden. Zij verenigden zich in de actiegroep Boze Emma, die zich beriepen op de limiet voor hoogbouw binnen het beschermd stadsgezicht. De hoogte van 96 meter van het oorspronkelijke plan werd teruggebracht tot 72 meter en het ontwerp werd aangepast.

Nu ligt de nadruk in het ontwerp op de dynamiek van de plek. De toren heeft een hightech uiterlijk met de sprekende constructie van het grote stalen vakwerk voor de naar binnen geknikte glazen gevel langs. De schaduwwerking en de dynamiek zijn zichtbaar als je er onderdoor rijdt. De kantoorverdiepingen achter de glazen gevel zijn door de vakwerkconstructie zonder kolommen, want deze zouden de vrije ruimte doorbreken. De brugconstructie van verdiepingshoge betonnen vakwerkliggers, die het hele gebouw draagt, is duidelijk zichtbaar in de entree. Opmerkelijk is ook de parkeergarage, niet alleen omdat deze in het gebouw zelf, tussen de entreeverdieping en de kantoorverdiepingen, is opgenomen, maar ook omdat deze functie duidelijk zichtbaar is. In de westgevel steekt de spiraal voor de inrijdende auto’s ietwat uit en in de oostgevel gaat de garage schuil achter een gevel van lamellen. De drie verschillende functies – entree, parkeergarage en kantoorruimtes -zijn zo in lagen te onderscheiden.

Het ontwerp voor de Malietoren is exemplarisch voor het werk van het arcbitectenbureau Benthem & Crouwel, dat zich kenmerkt door functionaliteit en de esthetiek van de constructie. Ander werk van het bureau is de nieuwe luchthaven van Schiphol en de nieuwbouw van het Anne Frankhuis. De architect Mels Crouwel is sinds kort de nieuwe Rijksbouwmeester.