Herinneren aan 3 maart 1945

Op 3 maart 1945 werd de wijk Bezuidenhout in Den Haag getroffen door een verwoestend bombardement. In het licht van de bevrijding werd de wijk per vergissing gebombardeerd door de Engelse luchtmacht. Het plan was de V2-installaties in het Haagse Bos te treffen. Niet deze installaties maar de wijk werd in het hart geraakt. Een groot deel van de wijk lag in puin, honderden mensen lieten bijgevolg het leven of raakten gewond en tienduizenden verloren hun huis. Stichting 3 maart ’45 zet zich in voor blijvende aandacht voor deze ramp en haar vele slachtoffers. Daarbij willen we vooral het verhaal van deze historische gebeurtenis levendig houden voor de huidige generatie in de wijk en de stad Den Haag.
Jaarlijks organiseren wij rond 3 maart een officiële herdenking van het bombardement op Bezuidenhout.
Dit doen we samen met mensen die het bombardement hebben meegemaakt en de ramp hebben overleefd,  wijkbewoners en Haagse organisaties. Ook vertellen we het verhaal met een wandelroute ‘Wandelen door historie van Bezuidenhout’ met foto’s, filmpjes en verhalen van het straatbeeld van voor én na het bombardement. Informatie over de wandelroute kunt u vinden op www.BB45.nl, ook met speciale informatie en quiz voor kinderen. The historical walking tour BB45 is now available in English.

Welkom op de website van de Stichting 3 maart ’45

NIEUWS:

Herdenking 2020:
“De herinnering blijft … Bezuidenhout 3 maart 1945”

In 2020 is het 75 jaar geleden dat de wijk Bezuidenhout werd opgeschrikt door het grote bombardement. In 2020 staan we hier (wederom) uitgebreid bij stil met een speciaal programma.  Naast de herdenking zijn er diverse andere activiteiten  waarin het verhaal van het bombardement en de opvang en hulpverlening na de ramp centraal staan. Enkele onderdelen van het (voorlopige) programma zijn:

Herdenking Bombardement Bezuidenhout
De herdenking vindt plaats op de rampdag zelf: dinsdag 3 maart 2020:

  • 9.05 uur: Luiden van kerkklokken: de klokken van de Christus Triumfatorkerk en O.L.V. Goede Raadkerk luiden op het moment dat het grote bombardement op 3 maart 1945 destijds begon. De klokken luiden weer om 13.25 uur ter aankondiging van de start van de herdenkingsceremonie.
  • 12.00 uur: Gebedsdienst vooraf: Cross of Nails in Bezuidenhout (Christus Triumfatorkerk, Juliana van Stolberglaan 157): korte gebedsdienst door voorgangers van de Bezuidenhoutse kerken die in 1945 in Bezuidenhout en nu aanwezig zijn: protestante Christus Triumfatorkerk, rooms-katholieke Driekoningengemeenschap/Maria Sterre der Zeeparochie, Anglicaanse kerk St. John & St.Philip en r.k. Engelse kerk (Church of our Saviour). Na afloop wordt in de ontvangsthal koffie/thee en een broodje geserveerd in afwachting van de herdenkingsceremonie. (zie ook herdenkingsdienst op zondag 1 maart 2020.)
  • 13.30 uur:  Herdenking ceremonie met kranslegging en eerbetoon slachtoffers (monument Juliana van Stolberg, Koningin Marialaan): samen met mensen die het bombardement hebben meegemaakt en scholieren en bewoners uit de wijk staan we stil bij de ruim 500 slachtoffers:
    — voordracht van de gebeurtenis van 3 maart 1945 door een bewoner,
    — toespraak door de burgemeester van Den Haag,
    — kranslegging met overlevenden van het bombardement,
    — eerbetoon aan de 525 slachtoffers door scholieren,
    — muzikale begeleiding door Regimentsfanfare Garde Grenadiers en Jagers.
  • 14.45 uur: Ontmoeting (ROC Mondriaan Horeca, Koningin Marialaan 9, einde 16.30 uur): na de herdenking worden we in de school ontvangen met koffie/thee en hapjes en is gelegenheid met elkaar in gesprek te gaan.
    — Vooruitblik programma 3 maart45-activiteiten naast herdenking: tentoonstelling ‘De herinnering blijft …’ en theaterkunstroute ‘Op weg naar de bevrijding,’,
    — Tentoonstelling historische brandweerwagen die in 1945 ingezet is voor het bluswerk op 3 maart (door Stichting Historisch Brandweermaterieel Haaglanden),
    — Tentoonstelling van de wandelroute ‘Wandel door de historie van Bezuidenhout’ door 3 VWO-scholieren van Christelijk Lyceum Zandvliet,
  • 20.00 uur: Concert 3 maart 1945 (Koninklijk Conservatorium – Studio 1, Juliana van Stolberglaan 1, toegang gratis).

En verder op het programma aan 3maart-activiteiten in 2020:

  • vanaf 19 februari 2020: BB45-tentoonstelling ‘De herinnering blijft … ‘ waarin het verhaal van het bombardement en de opvang en hulpverlening na de ramp centraal staan (Stichting 3 maart ’45, woensdag 19 februari tot en met vrijdag 3 april 2020, MN-expositieruimte, Prinses Beatrixlaan 15).
  • 20 en 21 maart 2020: Theaterkunstroute 2020 : ’Op weg naar Bevrijding,  editie: Bezuidenhout 3 maart 1945′ (Kunsten in de Kamer, vrijdag 20 en zaterdag 21 maart 2020, start vanaf BB45-tentoonstelling in MN-expositieruimte).
  • Herdenkingsboek over 75 jaar herdenkingen van 1945-2020 en het werk van 25 jaar van de Stichting 3 maart ’45 (najaar 2020).

Samen met andere stadsorganisaties vertellen we het 3 maart-verhaal:

  • donderdag 27, vrijdag 28, zaterdag 29 februari en zondag 1 maart 2020: ‘Wandelen door Bezuidenhout, heden en verleden’ o.l.v. een gids (Gilde Den Haag, vertrek om 11.00 uur vanaf Centraal Station, vooraf aanmelden).
  • zondag 1 maart 2020: ‘Oecumenische herdenkingsdienst’ door voorgangers van de drie Bezuidenhoutse kerken die in 1945 actief waren in de wijk: protestante, katholieke en Anglicaanse kerk protestante (Christus Triumfatorkerk), katholieke ( r.k. Parochie Maria Sterre der Zee/ H. Driekoningengemeenschap), Anglicaanse kerk (Anglicaanse kerk St. John & St. Philip). Tijdens de dienst is muziek van het St. Liduinakoor en Anglicaanse kerkkoor. Voorafgaand aan de dienst is een processie van het Cross of Nails vanaf het Monument ‘Menselijke vergissing’ aan de Schenkkade (zondag 1 maart 2020 om 10.00 uur, Christus Triumfatorkerk, Juliana van Stolberglaan 154).
  • maandag 2 maart 2020: Lezing ‘Grootste stadsbrand van Den Haag 3 maart 1945’ door Peter Snellen – historicus Brandweer (Bibliotheek Haagse Hout, maandag 2 maart 2020 om 20.00 uur; aanmelden via haagsehout@bibliotheekdenhaag.nl).
  • donderdag 5, vrijdag 6 en zaterdag 7 maart 2020: ‘Wandelen door Bezuidenhout, heden en verleden’ o.l.v. een gids (Gilde Den Haag, vertrek om 11.00 uur vanaf Centraal Station, vooraf aanmelden).
  • donderdag 12 maart 2020: Lezing ‘Boodschap aan de Bevolking’– Het bombardement op het Bezuidenhout door Carlo Tinschert (Bibliotheek Den Haag & Haags Gemeentearchief,  donderdag 12 maart 2020 om 17.30 uur  in Centrale Bibliotheek).
  • zondag 15 maart en 5 april 2020: Wandelingen ‘Bommen op Bezuidenhout & Het geheime vogeldagboek’ door Haagse Bos en Bezuidenhout (Natuurlijk Nicole  & Stichting 3 maart ’45 , zondag 15 maart 2020 & 5 april 2020 om 11.00 uur).
  • zondag 29 maart 2020: Lezing ‘Ferdinand Bordewijk’ door Niels Klinkenberg, secretaris Bordewijk Genootschap (Gilde Sprekershoek, –programma 2019-2020, zondag 29 maart 2020 om 14.00 uur in Wijkcentrum Essesteijn Voorburg).
  • zondag 19 april 2020: Wandeling/Theater/Ontmoeting ‘Bommen op Bezuidenhout … op weg naar de bevrijding’ met theaterstuk ‘Mijn zwevend hart’ van Nadja Filtzer (Natuurlijk Nicole & DiamantTheater en Stichting 3 maart ’45, zondag 19 april 2020 om 11.00 uur (wandeling), 14.30 (theater) en 17.00 uur (ontmoeting) in Haagse Bos en in DiamantTheater Mariahoeve).
  • vanaf 2 mei 2020: Tentoonstelling ‘Voorburgse Bevrijding & Bezuidenhout 3 maart 1945’ (werktitel) (Museum Swaensteyn & Stichting 3 maart ’45), zaterdag 2 mei tot en met zondag 14 juni 2020 in Voorburg).

We houden u  op de hoogte via deze website en onze nieuwsbrief.

Scholen herdenken mee
Scholen in Bezuidenhout en Mariahoeve leveren een bijdrage aan de herdenking in 2020. Scholieren van basisscholen Liduinaschool, Nutsschool Bezuidenhout en Waalse Louise de Colignyschool maken herdenkingsbordjes met de namen van de slachtoffers van het bombardement. Deze worden tijdens de herdenkingsceremonie rondom het Juliana van Stolbergmonument geplaatst. Iedere school draagt daarbij een gedicht voor dat is gekozen uit zelf geschreven gedichten van de leerlingen. Ter voorbereiding krijgen de scholieren uitleg van het verhaal van het bombardement van 3 maart 1945, verzorgd door de Bibliotheek Haagse Hout.
Scholieren van het Christelijk Lyceum Zandvliet (Bezuidenhoutseweg) zijn bij diverse herdenkingsactiviteiten betrokken, waaronder bij de gebedsdienst in de Triumfatorkerk met een gedicht, bij de ceremonie en de tentoonstelling van de wandelroute van het bombardement met toelichting van de leerlingen.
Studenten van ROC Mondriaan Horeca (Koning Marialaan) en ROC Mondriaan Orde en Veiligheid (Helenastraat) vullen een actieve rol in bij het faciliteren van de herdenkingsceremonie en bij de ontmoeting na afloop.
En studenten van InHolland (Theresiastraat) helpen mee tijdens de herdenking met de communicatie naar de pers.

Helpt u mee met delen van persoonlijke attributen, foto’s en verhalen
De invulling van het programma maken we graag met u allen, zodat het een gedenkwaardig moment voor iedereen is. Uw hulp is van harte welkom! Heeft u verhalen of foto’s van de opvang en hulpverlening na het bombardement of van de herdenkingen? Of wilt u op een andere manier bijdragen aan de 75-jarige herdenking in 2020? Of de nieuwsbrief ontvangen? Neem dan contact met ons op: 3maart45@bezuidenhout.nl.

TERUGBLIK:

Kaarsjes eerbetoon oorlogsslachtoffers Algemene begraafplaats Kerkhoflaan (24 december 2019)
Jaarlijks wordt op 24 december (kerstavond) op vele begraafplaatsen in Nederland een eerbetoon met lichtjes gebracht aan de slachtoffers van oorlogsgeweld. In Den Haag zijn diverse begraafplaatsen met oorlogsslachtoffers. Op de Algemene begraafplaats aan de Kerkhoflaan (nr. 12) liggen naast militairen in het Militaire Erehof, omgekomen bij de Slag om de Residentie in 1940, ook slachtoffers van het bombardement op Bezuidenhout uit 1945 en graven van personen die door de Oorlogsgravenstichting oorlogsslachtoffer (of slachtoffer van de oorlog) worden genoemd, als oud minister-president Colijn,
De organisatie van dit eerbetoon is de Stichting Militaire Erehof ‘s-Gravenhage.  Wij nodigen u graag uit hierbij aan te sluiten.

Stille herdenking oorlogsslachtoffers Laan van NOI 15 december 1944 (15 december 2019)
Op 15 december 1944 werden op de Laan van NOI in het Bezuidenhout twaalf personen door het Duitse leger gefusilleerd als vergeldingsactie voor de moord op een Duitse militair door het verzet. Omwonenden werden gedwongen langs de ontzielde lichamen te lopen (zie verhaal ‘Aanslag Laan van NOI’ op BB45.nl).
Ter herinnering aan deze gebeurtenis in de wijk hebben we, 75 jaar later, op zondag 15 december 2019 om 16.00 uur een moment van stilte gehouden bij de gedenkplaats met plaquette ter hoogte van Laan van NOI 3. Deze stille herdenking is georganiseerd door het Wijkberaad Bezuidenhout en de Stichting 3 maart ’45.

Namen van 12 slachtoffers worden voorgelezen door Lia van den Broek, voorzitter Stichting 3 maart ’45 (foto’s: Koen de Lange)

Overige activiteiten: 
Naast de herdenking is Stichting 3 maart ’45 aanwezig op Haagse historische evenementen om het verhaal van het bombardement Bezuidenhout aan de stad te vertellen.  Een verslag van deze activiteiten is te lezen bij ‘Nieuws‘.

Nieuwsbrief Stichting 3 maart ’45
Wij houden u op de hoogte van onze activiteiten met een digitale nieuwsbrief.  De laatst uitgebrachte nieuwsbrief staat onder ‘Nieuws‘. U kunt zich aanmelden via de link onderaan de nieuwsbrief of door een e-mail aan ons te sturen: 3maart45@bezuidenhout.nl .

De volgende herdenking is op dinsdag 3 maart 2020

****************************************************
Dit is een uitgave van Stichting 3 maart ’45.
Secretariaat: Jacob Mosselstraat 23 A, 2595 RD Den Haag
e-mail: 3maart45@bezuidenhout.nl
telefoonnummer: 06-15284173

Op deze website kunt u verhalen en artikelen lezen en foto- en filmmateriaal zien van het bombardement op het Bezuidenhout op 3 maart 1945 en de jaarlijkse herdenking. Ook is er een lijst met slachtoffers opgenomen. De stichting streeft er naar de informatie zo juist mogelijk weer te geven. Mocht u aanvullingen hebben, dan vernemen wij die graag.

Het bombardement in filmbeeld
In deze documentaire beelden van de vernietiging en getuigenissen van slachtoffers. De video  duurt ruim 17 minuten. De film is in 1995 gemaakt in opdracht van Stichting 3 maart ’45. Druk op de play knop om de film te starten. Meer video’s met interviews kunt u op onze website zien bij Video’s.